Hiển thị các bài đăng có nhãn Khi cái hình thức lên ngôi. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Khi cái hình thức lên ngôi. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Sáu, 11 tháng 12, 2015

Khi cái hình thức lên ngôi

Tại sao lại đi thắc mắc thứ dung dịch màu cánh gián mà cả ngàn đời người dân Việt vẫn ăn là “nước gì”?
Rảnh quá sao? Không hẳn thế, mà chỉ đơn giản là thể hiện chút ý thức trách nhiệm với bản thân mình: thứ nước chấm mang danh nước mắm mà bạn nạp vào cơ thể mình hàng ngày kia thực chất là… nước gì?


Khi cái hình thức lên ngôi

Lúc đầu, xem quảng cáo nước mắm cá hồi, thấy từng đàn cá hồi tung tăng biến thành chai nước mắm kiểu cách, tôi hí hửng đi siêu thị, định bụng mua về ăn thử xem nước mắm cá hồi khác gì nước mắm cá cơm. Chai nước mắm được thiết kế thật bắt mắt, nhưng vừa cầm lên, con mắt quen đọc nhãn của tôi không bỏ qua việc xem bảng thành phần dán trên vỏ chai. Tôi đã vỡ mộng và đặt ngay chai nước mắm trở lại kệ hàng. Lý do ư? Vì hóa ra, loại “nước mắm” này chỉ là một loại dung dịch được cho hương cá hồi (hương nhân tạo) vào, chứ không phải nước mắm làm từ cá hồi thật, và thành phần của nó cũng pha vào nhiều thứ vốn không bao giờ được thêm vào trong nước mắm được sản xuất theo quy trình truyền thống đúng nghĩa. Tại sao phải trả tiền nhiều hơn cho thứ “nước mắm” không thật như bản chất tên gọi của nó?

Trước đây, thành phần ghi trên một chai nước mắm chỉ là: cá + muối. Đơn giản thế thôi, bởi đó là hai nguyên liệu duy nhất để tạo thành nước mắm đúng nghĩa. Nhưng giờ đây, trên bảng thành phần của những chai nước mắm (quảng cáo nhiều trên TV) này ghi dày đặc không kém gì bảng thành phần của mì tôm, bánh,... Nước mắm chế biến từ nhà dân được mua gom về rồi qua chế + biến thêm một lần nữa thành đủ loại "Cao Cấp", “Thượng Hạng” với thiết kế bao bì trông sang trọng và hấp dẫn. Lẽ tất nhiên, giá bán của nó phải "xứng" với cái tên và độ hoành tráng, cao sang như các hình ảnh và lời “mật ngọt” quảng cáo rồi. Dân mình vẫn tin rằngtiền nào của nấy nên sẵn sàng chi… đẹp mà không biết mình đang bị chém… đẹp.

nuocmam1


Khi cái miệng kiểm soát lý trí

Thực tế, khi mua nước mắm nguyên chất về người ta không dùng ngay, mà thường pha với nước uống, đường, tỏi, ớt,… thành nước chấm có vị phù hợp với món ăn. Nhiều người từ bé ăn quen vị nước mắm pha sẵn này thì dễ cảm thấy nước mắm nguyên chất có mùi nặng, vị mặn không hấp dẫn. Đó là lý do mà một thời nước mắm pha sẵn như vậy xuất hiện trên thị trường. Nhưng nước mắm pha sẵn này trông không hấp dẫn vì thành phần tỏi, ớt trong chai dễ bị lắng xuống, và người dùng hiểu ngay đó là nước mắm pha. Ngoài ra, việc chế biến, bảo quản nước mắm pha này cũng phức tạp hơn, sản xuất ít lời hơn. Và đó có thể là nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của “thế hệ” nước mắm pha thứ hai, tinh vi hơn, được làm theo công thức: nước mắm thường + nước + phụ gia để có được thứ nước chấm thỏa mãn vị giác, khứu giác, thị giác với lời quảng cáo nghe đã lỗ tai khách hàng. Điều nghiêm trọng ở đây là, phần lớn người dùng vẫn tưởng đó là nước mắm truyền thống, mà lại là nước mắm thượng thặng, cao cấp.

Vị ngọt của nước mắm phụ thuộc độ đạm? Giờ cũng chẳng quan trọng nữa, thêm một ít bột ngọt + siêu bột ngọt (I&G) nhé, vậy là... đậm đà, trên cả đậm đà... Nước mắm truyền thống được sản xuất từ cá + muối, ở lần rút đầu tiên là cao đạm nhất, và được gọi là nước mắm nhỉ (nhĩ) – độ đạm chỉ khoảng từ 25-30, riêng nước mắm Phú Quốc trong quá trình sản xuất có phơi nắng, nước bay hơi bớt, nên nước mắm nhĩ có thể đạt 40 độ đạm. Nhưng giờ, để có độ đạm cao người ta có thể thực hiện theo cách đơn giản: pha thêm chất đạm (acid amin) công nghiệp vào. Nước mắm càng cao đạm (nước mắm nhĩ) thì độ sánh (đặc) càng cao. Để có được cảm quan sánh đặc trông như nước mắm thật người ta pha thêm phụ gia (gel) tạo độ nhớt vào.

Nước mắm truyền thống có độ mặn cao (tỷ lệ cá:muối khi ướp lên men là 3:1) nên nước mắm có thể giữ trong chai, chum ở điều kiện thường 1-2 năm không bị hư, và đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh của thực phẩm mà không cần phải thanh trùng, tiệt trùng hay thêm bất cứ chất bảo quản nào vào. Nhưng để làm mùi nhẹ đi, vị mặn lạt đi người ta pha thêm nước vào. Và như vậy sẽ phải thêm phụ gia bảo quản vào nếu không nước chấm này sẽ mau bị hỏng. Để vị thanh hơn, người ta thêm chất tạo ngọt vào, và đó là lý do tại sao trong những chai “nước mắm” này có thành phần đường hóa học. Khi pha loãng với nước thì màu, mùi của nước mắm sẽ lạt đi, vậy là người ta thêm phụ gia tạo màu, tạo mùi vào. Đó là lý do tại sao nước mắm thật thành phần ngắn gọn: cá + muối, còn “nước mắm cao cấp” danh sách thành phần lại “phức tạp” đến vậy.
Thỏa mãn nhu cầu khách hàng là một yêu cầu cơ bản để kinh doanh thành công, nhưng “đánh lận con đen” để người mua hiểu lầm nước chấm pha phụ gia với nước mắm thật (chỉ làm từ cá+muối) lại là một vấn đề khác.

Người viết tin rằng, sau khi đọc những thông tin trên, bạn đã có động lực để đọc những dãy chữ nhỏ li ti trên bao bì chai “nước mắm cao cấp” để biết mình thực ra đang chọn mua cái gì. Đó chẳng phải là việc làm cụ thể để trở thành người tiêu dùng thông thái sao? Đó chẳng phải là việc làm thực tế để biết thương bản thân và người thân của mình thực sự?

Chúc bạn có lựa chọn sáng suốt.